ΑΡΙΣΤΕΙΑ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΟΛΙΣΤΙΚΗ ΑΡΕΤΗ

Του Δημήτρη Μπάκα

      

      Η ανθρώπινη προσωπικότητα, που συνιστά τον απώτερο σκοπό της αγωγής, είναι η ισόρροπη και αρμονική βιωματική πλήρωση όλων των αξιών, ώστε να διαπλασθούν πρόσω¬πα- μέλη ικανά και υπεύθυνα για αυτονομία και αυτοτέλεια. Τούτο συνιστά πρώτιστη ανάγκη, γιατί τα προβλήματα είναι ανυπέρβλητα για τα μεμονωμένα άτομα. Η ανάθεση του παραπάνω έργου σε απόλυτα εξειδικευμένους είναι μερικώς ορθή και μας βολεύει επιφανειακά. Αλλά τα μεγάλα κοινωνικά θέματα της ζωής είναι ευθύνη όλων μας και απαιτείται η συμμετο¬χή μας. Είναι απόλυτα απαραίτητη μαζί με την εξειδικευμένη εκπαίδευση και μια γενικότερη, ολιστική Παιδεία, από την οποία θα αναδύεται μια ολιστική νοημοσύνη ως αρετή, που θα μας καθιστά ικανά για συμμετοχή μέλη. Και αυτό συνιστά προσωπικό μας καθήκον, πρόταγμα και στοίχημα.

Δυστυχώς σήμερα και ειδικά στη Χώρα μας δεν ευδοκιμεί η ολιστική παιδεία, που εξα¬σφαλίζει την πολύτροπη μάθηση, από την οποία αναδύεται η αυτοεκτίμηση των μελών της Κοινωνίας και του Λαού. Απαιτείται καιρός, υπομονή και προσπάθεια αλλά και κου¬ράγιο. Η επένδυση όμως αξίζει, γιατί απελευθερώνει τεράστιους ανεκμετάλλευτους πόρους της αξίας του εαυτού μας και μάς οδηγεί στο ευ ζην και την αυτοπραγμάτωσή μας.

Συνήθως, νομίζουμε ότι ο αποτελεσματικός δρόμος για επίτευξη της ασφάλειας είναι η απόκτηση εξουσιαστικής ισχύος και γνώσης. Αυτός ο δρόμος, όμως, καθημερινά αποδεικνύε¬ται ότι είναι αδιέξοδος, γιατί οδηγεί στην αντιπαλότητα. Κατ’ ανάγκη ξεμένουν πάντα πίσω πολλοί με λιγότερη ισχύ, φτωχότεροι σε υλικά αγαθά και με λιγότερες γνώσεις, έτσι μεγαλώνει ο φόβος όσων έχουν επενδύσει στην ατομική ευημερία και την ισχύ, οπότε φουντώνει η ασύ¬στολη τάση για βία. Πολλοί οδηγούνται σε απελπισία, παραίτηση και αφανισμό. Ακόμη και οι γνώσεις,(βασικός παράγοντας βελτίωσης της ανθρώπινης προσωπικότητας), εμπορευματο-ποιή¬θηκαν και κλείσθηκαν σε κλειστές «τράπεζες» για εκμετάλλευση. Οι χειρι¬στές των εξει-δικευμένων γνώσεων είναι μεν δεινότατοι, αλλά όχι πάντοτε υπέρ του γενι¬κότερου καλού.

Οι αρετές σήμερα, συνήθως, υποβαθμίζονται και αγνοούνται, ενώ έχει προτε-ραιότητα η απόκτηση επιτηδειοτήτων. Οι αρετές δεν είναι ριζωμένες στέρεα στη συνείδησή μας. Όμως την ανθρωπότητα  δεν τη συγκρατούν η βία, η αντιπαλότητα και ο φόβος, αλλά οι ηθικές αρε¬τές, ως «ήπιες δυνάμεις» συνοχής. Η αντιπαλότητα μεταξύ μας για την απόκτηση ισχύος και εξουσίας καλλιεργεί μίση και πάθη και αναδύονται ο φόβος και η ανασφάλεια και προκαλεί-ται ένας φαύλος κύκλος και μια χωρίς προηγούμενο βαρβαρότητα. Η πραότητα και η ηπιότητα, από τις οποίες αναδύεται κάθε πολιτισμός βρίσκονται σε φοβερή ύφεση. Έχου-με λησμονήσει, δυστυχώς, ότι όλοι μας είμαστε γεννήματα αγάπης!!!

Οφείλουμε να ανακτήσουμε τη χαμένη ισορροπία ως άτομα μέλη της κοινωνίας και της αν¬θρωπότητας ολόκληρης. Άλλως, ο φόβος θα προκαλεί πάντα μεγαλύτερη ανασφάλεια. Οι αρε¬τές σήμερα είναι ελάχιστα διακριτές. Η σημερινή παιδεία έχει μεταβληθεί στην ουσία της εκπαίδευση, που παράγει επιτηδειότητες και οπωσδήποτε δεν καλλιεργεί τις αρετές, που δη-μιουργούν αληθινούς ανθρώπους .

Τον άνθρωπο χωρίς ηθική αρετή θεωρούμε επιδέξιο και «έξυπνο» αλλά και καταφερ-τζή. Όχι, φυσικά, ενάρετο. Κάθε αρετή συνιστά μια εσωτερική δύναμη προς την κατεύθυνση του αγα¬θού. Μια αντίσταση σε μια αδυναμία που μας σπρώχνει προς το κακό. Η φρόνηση αντιπα¬λεύει την αυταπάτη και το ψέμα. Η σωφροσύνη την υπερβολή, το θάρρος τον φόβο και η δικαιοσύνη την τάση προς αδικία….

Η αγάπη και φροντίδα του εαυτού μας συνιστά το πρωταρχικό στοιχείο για καταβο¬λή προ¬σπάθειας και κόπου για ανάπτυξη της θετικής αξιοπρέπειας. Τότε το άτομο ζητά λιγότε¬ρα από τους άλλους και περισσότερα από τον εαυτό του. Όσο λιγότερα απαιτεί από τους άλ¬λους, τόσο περισσότερο τους εμπιστεύεται. Όσο περισσότερο εμπιστεύεται τον εαυτό του και τους άλλους, τόσο πιο πολύ μπορεί να αγαπάει. Τόσο πιο λίγο φοβάται τους άλλους, τόσο πιο πολλά οικοδομεί μαζί τους. Τόσο καλύτερα τους γνωρίζει. Τόσο πιο στέρεοι είναι οι δεσμοί και οι γέφυρες ανάμεσα σε αυτόν και τους άλλους.   «Ὡς χαρίεν ἔστ' ἄνθρωπος, ὅταν ἄνθρωπος ᾖ» (Μένανδρος)

  Επίλογος: Η ολιστική παιδεία είναι ο ουσιαστικότερος παράγοντας διάπλασης ενάρετων αν¬θρώπων, που μπορούν να αποτελέσουν μέλη ανθρώπινης ευημερούσας Κοινω-νίας. Ένα ολόγραμμα αρετών οφείλομε να συμπεριλάβουμε στην παιδεία μας, εάν θέλουμε να δομή¬σουμε ένα στέρεο ηθικό φορέα ανάπτυξης ανθρώπινης προσωπικότητας. Τότε εμπεδώνο¬νται στη συνείδησή μας  η φρόνηση, η αυτάρκεια, η  ανδρεία και η δικαιοσύνη  και ανα¬δύονται η πίστη, η βελτιοδοξία, και η ελπίδα όπως και όλες οι επιμέρους αρετές μέχρι τη φιλία και την ανυστερόβουλη αγάπη..

Σήμερα, ακόμη και την αριστεία απομακρύναμε από τις αρετές. «Ο εξυπνότερος ή ο τυχερότε¬ρος πρέπει να είναι σημαιοφόρος»; υπήρξε το πρόσφατο, ανούσιο, δίλημμα. Ένας παράλογος δυϊσμός. Κάθε δυϊσμός είναι διαισθητικά αποδεκτός αλλά λογικά αστήρικτος. Μάλιστα πάντο¬τε οδηγεί σε αντιφάσεις και αντιπαλότητες. Τους δυϊσμούς χρησιμοποιούν οι άνθρωποι για να αντιληφθούν τα πράγματα. Η μητέρα των πάντων Φύση το δείχνει με το αλάθητο παράδειγμά της: συνθέτει αρμονικά όλες τις αντιθέσεις. Η αρετή και το πνεύμα είναι αρμονικές αναδύ¬σεις.

  Η αριστεία είναι ολιστική αρετή, ως ανάδυση από σύνθεση επιμέρους ικανοτήτων και ποιοτήτων. Δεν είναι απόλυτα μετρήσιμο μέγεθος. Δεν αναπτύσσεται μόνον γραμμικά, αλλά αναλογικά και κυρίως ολογραμμική. Οι επιτηδειότητες, μόνον, μοιάζουν να είναι γραμ-μικής υφής. Οι αρετές είναι αποτελέσματα αρμονικών συνθέσεων. Καμία ικανότητα αλλά ούτε και αρετή δεν μπορεί να συμβάλλει από μόνη της στην ολοκλήρωση της ανθρώπινης προσωπικότητας.

Περαίνοντας να μου επιτρέψετε να καταθέσω συνοπτικά την ταπεινή άποψή μου. Ας ξεκινή¬σουμε όλοι μας και πιο ειδικά εσείς που βρίσκεστε στην αφετηρία μιας όμορφης ζωής, με το χτίσιμο του δικού μας εαυτού. Ας εναρμονιστούμε με το περιβάλλον μας, φυσικό και αν¬θρώπινο, με τον Κόσμο ολόκληρο με την ολιστική μας βιολογική, πνευματική και ψυχική καλλιέργεια.

  Ας αναπτύξουμε την αυτοεκτίμηση και την ολιστική(θετική και αμυντική) αρμοστικό-τητα καλλιεργώντας όλες τις βασικές αξίες και αρετές. Ας πλημμυρήσει η ψυχής μας με το φως της αλήθειας, ας ευφρανθούμε το απανταχού διάχυτο κάλλος και ας καταβάλουμε κάθε προσπάθεια για πράξη του αγαθού.

Τότε θα νιώσουμε την αυτοπεποίθηση, την εμπιστοσύνη, την ελπίδα, τη φιλία και την αγάπη. Τουτέστιν θα κατακτήσουμε το ευ ζην, ήτοι την  αληθινή ηθική ωραιότητα.

Τότε θα είμαστε ικανοί να δημιουργήσουμε ένα περιβάλλον που θέλουμε να ανή-κουμε και εκείνο μας  δέχεται ως μέλος του. Τότε θα αμβλυνθεί η ανασφάλεια και θα επι-κρατήσει η βελτιοδοξία.