Η ΟΛΙΣΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΑΛΓΗΜΑ

Του Δημήτρη Κ. Μπάκα

Η ορθολογική ( διανοητική ) ικανότητα του ανθρώπου  θεωρήθηκε  τόσο σημαντική που της έδωσαν  και βαθμολόγηση, την έκαναν Δείκτη Νοημοσύνη[ΙQ].  Την αξιολόγησαν με τεστ  και την χρησιμοποίησαν για κάθε είδους προβλήματα λογικής και στρατηγικής. Όμως,  δεν κατόρθωσε να λύσει  όλα τα ανθρώπινα θέματα. Γιατί τα προβλήματα της ανθρώπινης  ζωής δεν εξαρτώνται μόνο από παράγοντες που περιγράφονται με απλές γραμμικές εξισώσεις. Τα ανθρώπινα θέματα έχουν και άλλες απρόβλεπτες διαστάσεις και πορείες, άρα απαιτούνται και άλλες ικανότητες. Παρά ταύτα, όμως, η ορθολογική ικανότητα του ανθρώπου δημιουργεί τον σκελετό της ανθρώπινης δόμησης, γιατί είναι ο παράγοντας  σταθερότητας και ρεαλισμού, που κατά βάση προσεγγίζει την αλήθεια. 

Η πραγματικότητα, ήτοι κόσμος που μας περιβάλλει και μέσα στον οποίο είναι ο ίδιος για όλους τους ανθρώπους. Ο κόσμος μας παρουσιάζεται  και στον άνθρωπο που κοιμάται, και στον άνθρωπο με νωθρό μυαλό, και στο μέσο άνθρωπο και σε αυτόν με το ζωηρό και ξύπνιο  μυαλό, ήτοι με υψηλό δείκτη νοημοσύνης. Δεν είναι ο κόσμος που διαφέρει! Διαφέρουν οι άνθρωποι, που αντιλαμβάνονται αυτόν τον κόσμο. Ο κόσμος ξανοίγεται ανάλογα με την δική μας ικανότητα να τον καταλάβουμε. Άρα βρισκόμαστε σε αληθινό συμπέρασμα: Ο  Κόσμος μας είναι, όπως εμείς τον φτιάνομε  με την αντιληπτική μας ικανότητα.  Με άλλα λόγια όσο εμείς μπορούμε να «φωτίσουμε» με τις γνώσεις μας τόσο και τον βλέπουμε. Το υπόλοιπο είναι έρεβος και σκοτεινό. Άγνωστο και τρομερό. Μας προκαλεί δέος και μας τρομάζει. Και έχουμε δυο επιλογές: ή να το ξορκίσουμε, να το μαγέψουμε ή να προσπαθήσουμε να το φωτίσουμε με την νοητική μας ικανότητα.

Μόνον οι άνθρωποι με ενθουσιασμό για γνώση μπορούν να δημιουργήσουν ένα φωτεινό και ευχάριστο, μη τρομερό κόσμο.  Από εδώ προκύπτει και η μεγάλη αξία της αλήθειας. Αυτή η αυταξία,  όταν ως ιδιαίτερη σχέση ενεργοποιήσει τον εσωτερικό μας κόσμο θα προκαλέσει και το απαραίτητο για καταβολή προσπάθειας για απόκτηση γνώσης. Γιατί μη κρυβόμαστε η πραγματική γνώση  απαιτεί κόπο για την απόκτηση της. Είναι άλγημα! Εννοούμε όχι, φυσικά, το συνονθύλευμα πληροφοριών, που  μας  παρέχουν με το ζόρι, δήθεν για το καλό μας. 

Όλα τα καλούμενα  μέσα μαζικής ενημέρωσης[ΜΜΕ] κυριολεκτικά μας βομβαρδίζουν με «αληθινές» ειδήσεις. Οι κάθε είδους εμπορικές διαφημίσεις, τα έντυπα μέσα και ραδιόφωνα  μας πλημμυρίζουν, για το καλό μας δήθεν πάντοτε, με κάθε είδους πληροφορία αμφιβόλου ποιότητας. Το χειρότερο είναι ότι βάζουν εσκεμμένα ή αθέλητα και κάποια δόση αλήθειας, οπότε με τις περιορισμένες γνωστικές ικανότητες έχουμε τελείως στρεβλή εικόνα της πραγματικότητας. 

 Απευθύνονται στα εύφλεκτα συναισθήματά μας, στην αρρωστημένη  ψυχολογική μας διάθεση και είναι σαν να ενδιαφέρονται για την κατάρρευσή μας, ενώ διατείνονται  ότι όλα τα κάνουν εν ονόματι της υψηλής αξίας που λέγεται ενημέρωση των πολιτών. Αυτή δεν είναι, πάντα,  ειλικρινής ενημέρωση. Είναι εμπορευματοποιημένη,  συνήθως λόγω ανταγωνισμού, λίαν επικίνδυνη και πολλές φορές  καταστροφική. Κάθε υπερβολή καταστρέφει την αρετή. Το άτομο καθίσταται σάκος του μποξ!  Ένα  άθυρμα στα γούστα του καθενός που θέλει να χρηματισθεί σε βάρος της αλήθειας!

 Οι τελευταίες κρίσεις  αν μη τι άλλο απέδειξαν ότι υπάρχουν πολλοί, μα πάρα πολλοί, εκλεκτοί συμπολίτες μας με υψηλό δείκτη νοημοσύνης και ήθος και κρίση να αντισταθούν στο τσουνάμι των επιτηδευματιών που μας έχει κατακλύσει. Βλέπουμε  με μεγάλη ικανοποίηση ωραιότατες προσπάθειες πολλών διανοουμένων, δημοσιογράφων και  συμπολιτών μας να αγωνιούν  και να αντιδρούν θετικά, αλλά δυστυχώς δεν έχει ακόμη δημιουργηθεί η απαιτούμενη κρίσιμη μάζα για κάτι καλύτερο.

Από τα παραπάνω, που τα εκφράσαμε με κάποιο έντονα συναισθηματικό τρόπο, φαίνεται ολοκάθαρα, ότι εμείς, ως ανθρώπινες οντότητες πρέπει να θωρακιστούμε  με ειδικούς νοητικούς εξοπλισμούς, ώστε να είμαστε σε θέση να ανταπεξέλθουμε στην πρωτοφανή καταιγίδα «πληροφοριών». Και ο εξοπλισμός αυτός ενώ καταρχάς είναι  προσωπική μας υπόθεση εν τούτοις, όπως και οι αντίστοιχες προσωπικές μας αντοχές είναι πεπερασμένες. Από δικής μας πλευράς απαραίτητο στοιχείο είναι  η αυτοεκτίμηση. Είναι αυτοεκτίμηση η ικανότητα  να δίνουμε αξία στον εαυτό μας και να τον μεταχειριζόμαστε με αξιοπρέπεια, με αγάπη και προπαντός με αλήθεια. Όποιος αγαπάει με ειλικρίνεια και σεβασμό τον εαυτό του είναι επιδεκτικός αλλαγής. Η αυτοεκτίμηση είναι ο  βασικός παράγοντας αυτοδόμησης. Παίζει μάλιστα και τον κύριο παράγοντα στην αποδοχή συνδρομής από τους άλλους.

 Όσο και αν προσπαθήσουμε μόνοι μας  δεν θα έχουμε κάποιο σημαντικό αποτέλεσμα. Ζούμε στην εποχή της   γνώσης και της εξειδίκευσης. Η αρχαία φιλοσοφία  σήμαινε την αγάπη για σοφία, δηλαδή το μεγάλο πάθος (έρωτα) για αληθινή γνώση.  Ο  άνθρωπος, από την φύση του, έχει την όρεξη να γνωρίζει και να αγγίξει τη σοφία αναπτύσσοντας  επιμέρους φιλοσοφίες της ζωής, της θρησκείας, της αισθητικής, της ηθικής και ούτω καθεξής.  Σοφία σημαίνει η κατάκτηση γνώσεων που αποβλέπουν στις μεγάλες αλήθειες, τις οποίες  ο άνθρωπος, παρά τις μακρόχρονες και πολυάνθρωπες προσπάθειες δεν έχει δώσει απόλυτα ικανοποιητικές απαντήσεις για τα συνεχώς ανακύπτοντα   προβλήματα: το νόημα ύπαρξης του ανθρώπου και ο προορισμός του.  Ποιες είναι οι αξίες της ζωής; Υπάρχει δυνατότητα μόνιμης ευδαιμονίας κλπ.

 Η επιστήμη, που η  ετυμολογική της ρίζα προέρχεται από το επίσταμαι( γνωρίζω καλώς), απέκτησε άπειρους κλάδους επιστημών. Φυσικές επιστήμες, ανθρωπιστικές, ανθρωπολογικές, βιολογικές, ιατρικές και ένας ατέλειωτος αριθμός νέων και νεότερων επιστημών. Να γιατί ονομάσαμε «αστερισμό» της αλήθειας! Δεν είναι ένα φωτεινό άστρο! Αλλά θα λέγαμε μια πλειάδα αστέρων ή καλύτερα αστερισμών με κεντρικό, όμως, άστρο  πάντοτε τον Λόγο, χωρίς όμως, να παραβλέπουμε και τα λοιπά ανθρώπινα ενεργήματα, που συμβάλλουν στην προσέγγιση της αλήθειας.

 Στην πραγματικότητα ούτε μία και μόνη φιλοσοφία ή επιστήμη δεν είναι δυνατόν να κατακτήσει ένας άνθρωπος. Μάλιστα όσο περισσότερο αναπτύσσονται οι επιστήμες τόσο νέοι ευρύτεροι τομείς προκύπτουν. Οι ατομικές γνώσεις είναι αδύνατο να καλύψουν παρά ελάχιστο εύρος και βάθος του γνωστικού χώρου. Προκύπτει πάντα αδήριτη ανάγκη για συνεργασία με τους παράλληλους κλάδους, δηλαδή με τους ειδικούς που έχουν εξειδικευμένες  γνώσεις.  Δυσχερέστατη καθίσταται και η σύνθεση  γνώσεων από πολλούς τομείς, ώστε να υπάρξει μια πληρέστερη εικόνα, την οποία θα μπορεί να κατανοήσει, σε κάποιο βαθμό κάποιος μη ειδικός. Το τελευταίο είναι πολύ βασικό γιατί ο ανθρώπινος νους αντιλαμβάνεται καλύτερα  τις ενότητες και όχι αποσπάσματα εικόνων.

Για να καταστεί, όμως, το άτομο ικανό για συνεργασία πρέπει να αποκτήσει ειδικές ικανότητες ( αρετές) πρόσφορες  για συνεργασία.  Είναι, επίσης, δεδομένο ότι η ικανότητα της ανθρώπινης μνήμης είναι περιορισμένη. Βεβαίως η χωρητικότητα ποικίλλει από άτομο σε άτομο. Αλλά  η δυνατότητα απομνημόνευσης διαφέρει ανάλογα με  περίοδο της ζωής μας. Η εξάσκηση βελτιώνει την κατάσταση αλλά και πάλι τα όρια είναι περιορισμένα. Η απόκτηση  σωστής γνώσης εξαρτάται, πάντα, από την  ορθή κρίση (τακτ της κρίσεως). Αλλά οι κατάκτηση των αρετών συνιστούν ένα διαρκές δια βίου άλγημα! Βαρύ το τίμημα αλλά  η επιβράβευση ανεκτίμητη: Η πραγματική ανθρωπινότητα!

 Υπάρχουν άνθρωποι ,οι οποίοι από τη φύση τους  είναι προικισμένοι με το τάλαντο οξείας αντίληψης. Άλλοι, όμως, πρέπει να καταβάλλουν μακροχρόνιες προσπάθειες  για να αποκτήσουν αυτή την ικανότητα. Υπάρχουν και άλλοι που όσο και αν συσσωρεύουν γνώσεις δύσκολα θα μπορέσουν να φθάσουν σε ικανοποιητικό επίπεδο. Είναι μια τέχνη η ορθή κρίση. Τέχνη όχι παιγνιώδης, αλλά δημιουργική.  Τέχνη, όμως, είναι και το να αντιλαμβανόμαστε τους άλλους συνανθρώπους μας και να παροχετεύονται γνώσεις από εκείνους σε μας. Και εκεί απαιτούνται ειδικές αρετές που είναι απόλυτα απαραίτητες στο σύγχρονο πρόσωπο. Ίσως η πιο σημαντική αρετή του σύγχρονου ανθρώπου ενσυναίσθηση, ήτοι το να μπαίνουμε στη θέση του άλλου.  

 Η εικόνα του κόσμου εξαρτάται από τη δική μας γνωστική ικανότητα. Όσο καλύτερα γνωρίζουμε τον κόσμο τόσο πιο ασφαλείς νοιώθουμε. Η ορθή  γνώση απαιτεί ικανότητα ικανότητας  κριτικής, που είναι υψηλή τέχνη. Συνιστά ένα διαρκές άλγημα. Συνιστά κύρια βασική Αρετή. Για να βελτιώσουμε την κριτική τέχνη πρέπει να καλλιεργήσουμε αντίστοιχες αρετές. ήτοι προσωπικές νοητικές  αρετές αλλά και αρετές για συνεργασία με τους συνανθρώπους μας. Τα σπουδαία κίνητρα για όλη την προσπάθειά μας θα τα δούμε με πρόοδο της ανάπτυξης στον τομέα του εσωτερικού μας κόσμου, που ακολουθεί ως επιβράβευση.

 Και τούτο συνιστά το βασικό και μοναδικό συνάμα έργο της Ολιστικής Παιδείας, η οποία συνιστά ένα γενναίο άλγημα!!! Και βασική ανθρώπινη Αρετή!!!